Saadet Güneşi : Seadeti Ebediyeye Kavuşturacak İlmi ve Dini Bilgiler

PADİŞAHIM ÇOK YAŞA!

Prof.Dr.Ekrem Buğra Ekinci

Tarih: 2019-01-28 / Hit: 53

Tahta çıkışın tescillendiği biat merasiminde, saray çavuşları hep bir ağızdan “Padişahım çok yaşa! Mağrur olma padişahım senden büyük Allah var!” diye alkış tutarlar.
 
Biat kültürülafını çok kullanırlar ama, biatınne olduğunuçokları bilmez. Biat, bir kimsenin hükümranlığınıkabulve onasadıkkalacağına söz vermek demektir. Alışveriş akdine benzer bir şekilde, ellerini o kişinin elinin üzerine koyaraksözverilir. Eskiden her akidel sıkaraktamamlanırdı. Siyaset sahasınasadakat yeminiolarak sonradan girmiştir.
Asr-ı saadette, Medineli Müslümanlar Resul aleyhisselâmaAkabe’de biat etmişlerdi. Hudeybiye’de sahabilerin,“Ölmek var, dönmek yok”şeklindekiBiat-i Rıdvan’ı, Kur’ân-ı kerimde övülür. Bu hatıranın devamı olarak Hazret-i Ebu Bekr halife seçilirken,Hazret-i Ömerondan elini açmasını istemiş ve tutarakbiatetmişti.
Biat, halkınkendini idaresalahiyetini, bu işi yürütebilecek güçlü bir başkasına devretmesinin sembolüdür. Bundan sonra bir hükümdartahta çıkınca, muayyen bir topluluğun kendisine biat etmesiâdetoldu. Hükümdar, yerine geçecekveliahdiçin de böyle biat alırdı.
 
Azamet alameti
 
Biat,hükümdar ile teb’ası arasında, şer’î esaslara riayet edeceğine dair bir sözleşme mahiyetinde idi. Evvelce klişe birkaç söz söylenenbasit bir yeminmerasimi iken, Abbasî halifeleri zamanında çokehemmiyetkazanmış; nutukların söylendiği, şiirlerin okunduğutantanalıbir merasime dönüşmüştür.
İslâmhukuktarihinde, hükümdarın saltanatınınsabitolması vehükmünün geçmesiiçin biat şarttır. Sembolik bile olsa hükümdarlar bunaehemmiyetvermişlerdir. Halifeliğinaynı ailedenşahıslara geçtiği devirlerde; hatta Osmanlılarda birverasetusulünün tesis edildiği XVII. asırdan sonra bile biat merasimleriaynı ihtimamladevam ettirilmiştir.
Padişah, isterönceki padişahıntayiniyle, isterbey ve âlimlerinseçimiyle, istersezorlabaşa geçsin, aynı gün orada hazır bulunanvezir, kumandan ve ulemâtarafından kendisine biat edilir. Devletin azametini gösteren bu hâdise,Osmanlı protokolündekien mühim ve ihtişamlı merasimlerden birisidir.
 
İlk biat
 
Ertuğrul Gazi’nin ölümü üzerineOsman Gazi’ye boy beyleri ve âhî denilen lonca reisleri biat ettiler. Bu münasebetleeski Türk örflerinihatırlatır bir merasim icra edildi.Fevkaladehâllerde biat için merasim yapılamayacağı tabiidir.Kosova Harbi’nde Sultan Murad’ın şehadeti üzerine vezir ve kumandanlar hemen otağ-ı hümayundaŞehzâde Bayezid’e biat ettiler.Sultan II. Selim’e babasının cenazesini karşıladığı Belgrad’da biat edildi.
SultanIII. Ahmedbir isyan üzerine tahttan indirilince, yeğeni ve veliahdi Şehzade Mahmud'u çağırıp biat ederek dairesine çekildi.Sultan III. Selimde tahttan indirildiğinde, yeğeni veliahd Şehzâde Mustafa’nın yanına gidip ilk biat eden olmuştur.
Bir padişahınölümü veya hal’iüzerine veliahd aslındaotomatikolarak padişah sayılır. Veliahd yoksa, vezirlerin, ulemanın, kumandanlarıntercihettiği şehzâde padişah yapılır. Aslındainşaî(kurucu) biat, bunların seçmesidir.
Bir şehzâdekılıç zoruylagelip tahta otursa, o da padişah sayılır. Bunların hepsindedevir teslimmuamelesinintamamlanmasıiçin sembolik de olsa biate ihtiyaç duyulur. Bu, aslında birseçimdeğil;sadakat(bağlılık) biatidir.
 
Altın kaplama taht
 
Merasime, vezirlerle şeyhülislâm ve ileri gelen devlet ricalitezkereler(davetiye) yollanır. Daha küçük memurlara ise tezkere gönderilmez; çavuşlar ve çuhadarlar tarafındandavetolunur. Davetlilerdivanî libas(üniforma) ile iştirak ederler. Padişah,Hırka-ı Saadetdairesini ziyaret ederek başınaYusufî kavukvekapaniçedenen mücevherli ve büyük yakalı kürk giyer.
Biat merasimiTopkapı Sarayı’nda icra olunur. Altın kaplama saltanat tahtı, sarayın üçüncü kapısı olanBâbüssaadeönüne çıkarılır. Padişah gelirken çavuşlaralkıştutar; yani “Padişahım çok yaşa! Mağrur olma padişahım senden büyük Allah var!” diyehep bir ağızdanbağırır.
Padişah tahta oturduktan sonraevvelâ, ilmiye sınıfından olup peygamber soyundan gelenleri temsil edennakibüleşrafgelip padişahı etekleyerek bir dua eder. Sonraferve-i beyzâ(beyaz kürk) veörfî kavukileşeyhülislâmbiat eder. Ardından vezirler, ulema, kumandanlar ve diğer ileri gelen devlet adamlarısıraylaönüne gelip padişaha biat ederler. Bu vesileyle davetlilerehil’atler(kaftanlar) ihsan olunur.
Biat merasiminden sonratoplar atılarakkeyfiyetin ilanı; memurlaraterfiverilmesi ve yeniçerilerecülûs bahşişidağıtılması âdettir. Ayrıca padişahınkılıç kuşanmamerasimi vardır ki, Avrupa hükümdarlarının taç giymesine muadildir.


 
Saçak öpmeyenler
 
Biat ederken eskideneltutulurdu. Zamanlaetek öpmebunun yerine geçmiştir. Eski elbiselerin yeni müsait olduğu için, padişahiki kolunun yenlerinitahtın iki tarafına salıverir; hâzirun bunları öperdi. Moda değişip de elbiselerden yen kalkınca,saçak öpmeusulü geldi. Tahtın üzerine büyük kadife birpûşide(örtü) örtülür. Bunun sırmalı saçağınısaray müşiri(mesela Gazi Osman Paşa) elinde tutar; gelen, bu saçağı öperdi. Bayramlaşmada da bu âdet vardı.
Meşrutiyet’ten sonra Ahmed Rıza ve emsali bazı mebuslar, saçak öpmeyi haysiyetlerine yediremediler; tahtın önündebaşlarıylaselam verip geçtiler. Padişaholgunlukgösterip meseleyi büyütmedi. Ama bu hareketlerini herkes kınadı. HattaRıza Tevfikyıllar sonra işgal devrinde yazdığı meşhur şiirinde, “Saçak öpmeyenler secde ettiler/Âsi bir zâbitin pis külahına” mısralarıylabu günlerihatırlatmıştır.
Sultan Aziz’in hal’i üzerine tahta çıkanSultan V. Murad’a şimdi İstanbul Üniversitesi binası olanBâb-ı Seraskerî’de alelacele biat edilmişti.Sultan Reşad’a biat da aynı yerde olmuş; ama saraya dönüştetantanalıbir alay tertiplenmişti. Sultan Reşad’a biat olunurken, sarıklı mebuslardan bazısı padişahın elini tutmak suretiyleeski usuldebiat etmekten kendilerini alamamışlardı.
 
Erken davrandı
 
Merasimde en evvel,nakibüleşrafınbiatinden bereket umulurdu. Sultan Aziz’in cülûsunda, kendisi de seyyid olan esbak şeyhülislâmSadeddin Efendievvela biat etmek istemişse de, nakibüleşrafTahsin Efendiönce davranıp biat etmişti. Tahsin Efendi’ninbir gözü âmâidi. Bazısı bundan şom mânâ çıkardı; biatınhayır getirmeyeceğinidüşündü. ZiraHazret-i Ali’ye ilk biat eden Hazret-i Talha,çolakidi. Hazret-i Ali’nin başına gelen elim hâdiseleri o zaman buna bağlayanlar olmuştu. Sultan Aziz şehid edilince bunlar da,biz demiştik, dediler. Halbuki İslâmiyetteuğursuzluk yoktur.

YORUM YAZ




Yazarın Diğer Makaleleri

PADİŞAHIM ÇOK YAŞA!

Tahta çıkışın tescillendiği biat merasiminde, saray çavuşları hep bir ağızdan “Padişahım çok yaşa! Mağrur olma padişahım senden büyük Allah var!” diye alkış tutarla...

SÜRGÜNÜN SON ŞÂHİDİ

* “Etrafımdaki herkes ağlıyordu. Nezle olmuşlar deniyordu. 6 yaşındaydım. Anormal bir şey olduğunu hissettim...” Böyle diyordu ailesiyle sürgüne gönderilen Bilûn Ha...

ALMANYA'NIN 2. DİRİLİŞİ

Almanya, II. Cihan Harbi’ni hezimetlebitirdi. Ama az bir zaman sonra yine dünyanınen büyük birkaçdevletinden biri hâline geldi... Peki, bu iş nasıl olmuştur? ...
Tüm Yazıları

Hakikat Kitabevi Yayınları

Tam İlmihal Seadeti Ebediyye
Mektubat Tercemesi
İslam Ahlakı
Kıyamet ve Ahiret
Namaz Kitabı
Cevab Veremedi
Eshabı Kiram
Faideli Bilgiler
Hak Sözün Vesikaları
Herkese Lazım Olan İman
İngiliz Casusunun İtirafları
Kıymetsiz Yazılar
Menakıbı Cihar Yarı Güzin
Şevahidün Nübüvve
Fahrettin Tacar Eğitim Vakfı İhlas Vakfı Hakikat Kitabevi İhlas Koleji İrfan Turizm Dinimiz İslam Huzur Pınarı Altın Çınar Genç Girişimciler Kulübü Adem Eğitim Kültür ve Sosyal Hizmetler Derneği Bülent Gençer Vakfı