Saadet Güneşi : Seadeti Ebediyeye Kavuşturacak İlmi ve Dini Bilgiler

Hükûmetin Sesi: SAAT KULELERİ

Prof.Dr.Ekrem Buğra Ekinci

Tarih: 2018-03-19 / Hit: 260

Halifesi Harun Reşid’in, Frank Kralı Şarlman’a gönderdiği hediyeler arasında bir de çalar saat vardı. Saatin çanı çalınca, saraylılar, içine şeytan girmiş diye korkup kaçışmıştı...
Zamanı öğrenmek insanlar için hep mühim olmuş. Bunun için saat makineleri yapılmış. Amapahalıolduğu için herkesin kullanması mümkün olmamış. Mesele, şehirlerde umumi yerlere dikilen saat kuleleri ile çözülmüş. Bunlar zamanla saati göstermekten ziyade, şehirleri süsleyen birersanat eserihüviyeti kazanmış. Yine deestetikdeğeri bir yana, pratik maksatlara hizmet etmiştir. Zira XVIII. asırdan evvel pek çok evde saat bulunmuyordu; hatta XX. asrın başlarına kadar çoğu kişinin saati yoktu. İlk saat kuleleri, ibadet saatlerini haber vermek içinçançalardı; çoğunda saat kadranı yoktu. Çan sesinin uzun mesafelerden işitilmesi için kuleler tercih edilmiştir.
 
Big Ben
Bugün ayaktaki en eski saat kulesi, ME 50 yılındaAtina’da Akropolis civarında yaptırılan ve içinde su saati bulunan Rüzgar Kulesi’dir. Çin’de Kaifeng’de 1088 yılında Su Sung’un yaptırdığı kule, astronomik saat kulelerinin en eskisidir. Avrupa’da bilinenen eski mekaniksaati, Londra’da 1288’de Westminster Kulesi’ne konulmuştur ki bugün Big Ben diye bilinir. Bunu 1292’de Canterbury Katedrali takip etmiştir.
1908’de tamamlanan ve‘Old Joe’diye anılan Birmingham Üniversitesi’ndeki kule, 100 metreboyuyla dünyanın en yüksek müstakil saat kulesidir. Bazı saat kuleleri, bulundukları yerin sembolü hâline gelmiştir. Londra’da Big Ben, Venedik’te San Marko meydanında Torre dell’Oorologio, Philedelphia’da City Hall, Bombay’da Rajabai, Moskova’da Kremlin’in Spasskaya, Bern’de Zytglogge ve Prag’daki saat kulesi gibi. BunlardanPrag’daki gibi bazısı, sadece sanat ve fen tarihinde değil, efsaneleri ile kültür tarihinde de kendilerine bir yer edinmiştir.
 
Şeytan girmiş!..
 
İbadetler için, zamanı bilmek mühim olduğundan, Müslümanlar arasında saate ayrı bir ehemmiyet verilmiş; saatçilik hayırlı bir iş olarak görülmüştür. Abbasî HalifesiHarun Reşid’in, Frank Kralı Şarlman’a gönderdiği hediyeler arasında bir de çalar saat vardı. Saatin çanı çalınca, kralın divanındakiler,şeytangirmiş diye korkarak kaçışmıştı.
Selçuklular zamanında Mardin’de yaşamışel-Cezerîadında bir bilgin, 1206’da 3 metre boyunda ihtişamlı bir su saati projeyi yaptı. Delikli bir kâse, bir fil figürünün karnındaki su tankında yüzer. Suyla dolan kap, yavaşça batarak yan yatar. Bu esnada kendisine bağlı üç ipi çeker. Bu üç ip, teker teker bırakılan otuz tane topu; ejderlerin hareketini ve kendi etrafında dönen kâtip figürünü kontrol eden mekanizmaları harekete geçirir. Kâse dibe batınca, flüt sesi duyulur. Zümrüdüanka kuşu, kendi etrafında dönmeye başlar. Serbest kalan top,Salâhaddin Eyyubifigürünün arkasındaki kadranı çevirir.
Sultan, sağa veya sola döner ve bu hareketiyle hangi şahin figürünün, hangi topu bırakacağına dakararverir. Şahinin bıraktığı top ağzına düşen ejder, bu ağırlıkla aşağı iner. Topu, fil bakıcısının arkasındaki vazonun içine bırakır. Bu fil bakıcısının kolunu hareket ettirir. Topun vazoya girmesiyle, bir zil sesi duyulur. Sultan’ın yukarısındaki kadranda, yarım saatte bir yarıya kadar dolandairelersaati gösterir. Bu hareketler yarım saatte bir tekrarlanır. Saatin, sabah ve akşam iki kere kurulması; su seviyesinin de hep korunması icap eder.
diyarbakır ulu cami güneş saati ile ilgili görsel sonucu
Güneş Saati
 
Osmanlılar zamanında, büyük câmilerde muvakkitler, yani vakit ayarlama uzmanları çalışırdı. Bunların bürosuna damuvakkithanedenirdi. Selçuklulardan beri çok câminin avlusunda veya dış duvarında, güneş saatleri vardır. Sadece câmilerde değil… Nitekim Sultan Fatih tarafından zamanın meşhur astronomuAli Kuşçu’ya yaptırılan güneş saati, Topkapı Sarayı bahçesinde hâlâduruyor.
Fatih, Süleymaniye, Sultanahmed, Bayezid, Mihrimah, Hekimoğlu Ali Paşa ve Cerrahpaşa câmilerinde; ayrıca Adana, Amasya, Balıkesir, Erzurum, Gaziantep, Gebze, Kütahya, Manisa, Safranbolu, Kozluk ve Şanlıurfa'da birer; Bitlis, Diyarbakır, Konya, Sivas ve Tavşanlı'da ikişer; Edirne'de ise altı adet güneş saati vardı.
1798’de Sadrazam İzzet Mehmed Paşa’nın memleketi Safranbolu’ya şehre hâkim bir tepeye ilkçanlısaat kulesini yaptırdı. Hâlâ çalışan bu eski model saatin, bir eşi yoktur.
izmir saat kulesi ile ilgili görsel sonucu
İzmir saat kulesi
Osmanlı memleketinde saat kuleleri öteden beri mevcuttu; ama sayıları XIX. asırda arttı. Sultan II. Abdülhamid, bu işe pek meraklıydı. Her şehre bir saat kulesi dikilmesiseferberliğibaşlattı. Kendisi, İstanbul’a ve başka şehirlere çok sayıda saat kulesi yaptırdığı gibi, devlet adamları ve mahalli zenginleri de kendi şehirlerine saat kulesi yapmak hususunda teşvik ederdi.
Böylece Osmanlı ülkesinde144 saat kulesiyapılmıştır. Bunlardan 72 tanesi Türkiye sınırları dışında kalmıştır. Çoğu zamana veya insanların hoyrat ellerine yenilerek ortadan kalkmış. Şu anda Türkiye’de sadece 52 tanesi ayaktadır. Bu devirde saat kuleleri, zamanı haber vermenin yanı sıra, devletin, giderek azalan otoritesinin desembolüvazifesini görmüştür. Vâli Âbidin Paşa’nın 1882’de Adana’da yaptırdığı saat kulesine yazdığı şiirde Fâni Efendi der ki:
Bir muazzam eserdir ki, misli yok, nazîri yok
Zâhiren saat çalar; ma’nen hükûmet seslenir.
erzurum saat kulesi ile ilgili görsel sonucu
Erzurum saat kulesi

YORUM YAZ




Yazarın Diğer Makaleleri

İŞ BANKASI VE CHP

Gazi’nin CHP’ye vasiyet ettiği İş Bankası hisseleri öteden beri münakaşa mevzuu olmuştur. Bu hisselerin kaynağı daha da enteresandır...   Cihan Harbi’nde Os...

Borç yiğidin kamçısı mı? ŞU OSMANLI BORÇLARI MESELESİ

Sultan Abdülhamid, Düyûn-ı Umumiye idaresini kurmakla dış borçları indirtmeye ve fâizlerini kaldırtmaya muvaffak oldu. Böylece devleti mutlak bir uçurumun kenarında...

AVRUPA’NIN EN KANLI İÇ SAVAŞI: İSPANYA VE FRANCO

İspanyol iç savaşında milliyetçi güçlerin lideriydi ve komünist cumhuriyetçileri bozguna uğratarak, memleketinin bir Sovyet peyki vaziyetine düşmesini önlemişti. ...
Tüm Yazıları
Fahrettin Tacar Eğitim Vakfı İhlas Vakfı Hakikat Kitabevi İhlas Koleji İrfan Turizm Dinimiz İslam Huzur Pınarı Altın Çınar Genç Girişimciler Kulübü Adem Eğitim Kültür ve Sosyal Hizmetler Derneği Bülent Gençer Vakfı